Wereld Suïcide Preventie Week en Euthanasie op grond van ondraaglijk, uitzichtloos psychisch lijden.... oftewel het trieste verhaal van Sander

Dit is een blog die ik al heel lang wilde schrijven, maar ik vond het best wel ingewikkeld om er woorden voor te vinden. Dit is geen autobiografisch stuk (voor ik lief bedoelde, maar onnodige zorgelijke reacties krijg), maar wel op waarheid gebaseerd. Het onderwerp ligt nogal gevoelig, dus als je moeite hebt met suïcide en/of euthanasie: klik dan maar weg, om jezelf te beschermen, ik zal het je niet kwalijk nemen. 

Van 8 t/m 14 september 2025 was het Wereld Suïcide Preventie Week. Dus eigenlijk komt deze blog als mosterd na de maaltijd. En tegelijkertijd denk ik dat het altijd, het hele jaar door Suïcide Preventie week zou moeten zijn, dus deze blog komt ook gewoon precies op tijd.

-----------

Ik zit al heel lang in het psychiatrisch systeem. Ik kwam er terecht rond mijn 15e en ik loop er al 35 jaar rond. In al die jaren heb ik veel en vaak met de dood geworsteld. Ik zei vaak dat ik dood wilde, meende dat ook, maar ik was niet zozeer suïcidaal, ik was levensmoe en dat was (en is) wat mij betreft een groot verschil. Ik schreef daar destijds al eens een blog over.
Tijdens die jaren in het systeem kwam ik vele vrienden tegen die ook met de dood worstelden en helaas heb ik best veel van hen aan die worsteling verloren. Dit verhaal gaat over een van mijn vrienden, die ik voor het gemak de naam Sander ga geven.*

Sander kwam al heel jong, voordat hij volwassen was, in het psychiatrisch systeem terecht. Hij kreeg destijds de diagnose Borderline Persoonlijkheidsstoornis. Sander ging kliniek in, kliniek uit en werd uiteindelijk voor lange tijd (lees: jaren) opgenomen. Niet één keer, maar meerdere keren. 

Sander riep al heel vroeg dat hij dood wilde en hij deed ook aardig zijn best om dat voor elkaar te krijgen. De opnames die hij had, konden hem daar niet van weerhouden en hij bleef het roepen. 

Er werd tijdens die opnames, maar ook als hij niet opgenomen was, niet zoveel met hem gedaan. Een behandeling kreeg hij niet: mensen met Borderline waren immers niet te behandelen. Een persoonlijkheidsstoornis ging nooit meer over en het hoogst haalbare was blijkbaar 'ermee leren leven'. Dat is wat Sander keer op keer te horen kreeg. Geen behandeling, want dat zou de boel alleen maar erger maken, leer er maar mee te leven. En dat deed Sander. 

Hij probeerde ermee te leren leven. Niemand vertelde hem hoe, dat moest hij zelf maar uitvogelen, wel kreeg hij stapels pillen om hem rustig te houden. Dat hielp verder niks, behalve dan het aanleggen van voorraden om weer een nieuwe poging te doen om zich van het leven te beroven. En ook jaren na de opnames, als ambulante patiënt, zoals dat dan zo mooi heet, kreeg hij geen behandeling, het antwoord bleef steevast: leer er maar mee leven.

Sander werd ouder en ouder. Het leven werd niet leuker, werd niet makkelijker en het 'ermee leren leven' viel hem zwaar. Sterker nog: hoe ouder hij werd, hoe meer hij tot de conclusie kwam, dat het hem niet lukte. Hij was inmiddels, 10, 20, 30 jaar verder en zijn wens was nog steeds hetzelfde: ik wil niet meer, ik kan niet meer, ik wil dood. 

Er is in al die jaren voor patiënten echt nog niet zo heel veel veranderd in hulpverleningsland (sorry hulpverleners die denken en vinden dat dat wél zo is), maar er is wél een wetgeving gekomen omtrent euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden. Dus waar dat eerst alleen mogelijk was in gevallen van ondraaglijk medisch/lichamelijk lijden, werd dit nu ook mogelijk voor ondraaglijk psychisch lijden. 

Uiteraard (en ook volledig terecht) gaat hier een uitgebreide en zorgvuldige selectie aan vooraf en moet de arts die de euthanasie geeft aan verschillende wettelijke criteria voldoen.

"Wat zijn de wettelijke criteria waaraan een arts moet voldoen?

De wet stelt dat de arts die u euthanasie geeft tot de overtuiging moet zijn gekomen dat u ondraaglijk en uitzichtloos lijdt, dat behandeling geen zin meer heeft en dat er geen redelijke alternatieven meer zijn. De arts moet daarnaast zeker weten dat het uw verzoek is (en dus niet van familie bijvoorbeeld), dat het verzoek duurzaam is (dus niet in een opwelling gedaan) en dat u goed begrijpt wat de consequentie is van wat u vraagt. U moet wilsbekwaam zijn of een duidelijke wilsverklaring hebben. Ook in het geval van een wilsverklaring moet u voldoen aan alle wettelijke eisen." (bron: expertise centrum euthanasie Nederland)

En ik vind het terecht dat men hier heel streng en zorgvuldig mee omgaat, maar ik ga even terug naar Sander. Hij heeft inmiddels meer dan de helft van zijn leven er wel op zitten (tenzij hij echt de alleroudste mens ter wereld gaat worden en dat wens ik hem niet toe, al klinkt dat wat onvriendelijk, maar gezien zijn wens...) en hij wil nog steeds dood. Hij vindt het nu echt genoeg geweest, heeft zijn best gedaan om ermee te leren leven, dat is hem nog steeds niet gelukt en dus meldde hij zich opnieuw bij zijn psychiater.

Niet iedere psychiater of dokter wil of kan (om welke reden dan ook) hier aan meewerken. In het geval van Sander had hij daarin uiteindelijk min of meer geluk en wilde zijn arts wel een uitzondering maken. De psychiater snapt de vraag van Sander, kent Sander lang genoeg om te weten dat het ZIJN wens is, en dat het niet in een opwelling is, maar al heel lang speelt. Sander is wilsbekwaam, mag en kan zijn eigen beslissingen nemen, begrijpt ook prima wat de consequentie van zijn vraag is. Maar dan blijft er dus één belangrijk (struikel) punt over in dit wettelijke lijstje: behandeling moet geen zin meer hebben en er zijn geen redelijke alternatieven. 

Sander zit vanaf zijn vroege pubertijd in de psychiatrie en heeft NOG NOOIT een behandeling aangeboden gekregen voor zijn klachten, ook niet als hij erom vroeg. Hij heeft één keer een soort van EMDR (trauma therapie) gehad, die heel kort een klein beetje hielp, maar niet blijvend, maar voor de rest heeft hij zijn hele leven te horen gekregen dat behandeling geen zin had en dat hij ermee moest leren leven. Oók toen er wel behandelingen bedacht werden voor mensen met Borderline. Ook toen kreeg hij te horen dat het geen zin meer had en hij er maar mee moest leren leven. 

Dus.... Een heel lang verhaal een klein beetje ingekort: Sander kreeg te horen dat hij "nog nooit iets van behandeling geprobeerd had" en moet nu dus allerlei behandelingen gaan doen, die hem altijd ontzegd zijn door behandelaren en artsen zelf (niet zijn huidige arts overigens), voor zijn verzoek ook maar in behandeling genomen gaat worden. 

Hoe krom is dat?

Sander is radeloos, hij is moe van al die jaren proberen 'ermee te leren leven', al die jaren overleven. Hij wil rust, hij is er echt klaar mee en hij wil gewoon sterven. Hij weet hoe het is om getraumatiseerd te zijn en wil dat niemand anders aandoen. Hij wil niet dat ook maar iemand hem vindt en daar een trauma aan overhoudt. En juist om die reden vraagt hij om euthanasie, een 'goede dood', voor hemzelf, zijn (weinige) naasten en de wereld om hem heen (en dat siert hem enorm in mijn ogen).

Wereld Suïcide Preventie Week...

Goed dat het er is, en triest dat het nodig is. 

Maar zolang de wachtlijsten voor de GGZ oplopen in plaats van minder worden, de wettelijke eisen voor euthanasie soms heel star en krom zijn en artsen zich (begrijpelijk) niet durven te branden aan overtreding ervan, zal deze week altijd nodig blijven zijn.

Niet één week per jaar, maar 52 weken per jaar.

* Sander bestaat echt, maar het is uiteraard niet zijn echte naam.

foto: zelf gemaakt van het beeld 'Stille Strijd'

De meeste dromen zijn bedrog.....oftewel: een gevalletje transfobie.

Ik heb nogal eens van die nachten waarin ik nogal veel droom. Dat kan zowel fijn als niet fijn zijn, maar het is in ieder geval altijd heel erg intens. Soms zijn de dingen waargebeurd, soms zijn het verzinsels van mijn creatieve brein en soms is het een combinatie van die twee. Hoe het ook zij, vannacht was het in ieder geval weer raak. 

In mijn droom was ik in gesprek met een ex-behandelaar van me. Hij vroeg me in het verleden wel eens om mee te kijken en mee te denken met (vooral jonge) mensen die hij in zijn spreekkamer kreeg en waar hij van dacht dat ik misschien iets kon toevoegen, aangezien ik ook op jonge leeftijd al met veel (en vaak dezelfde) klachten worstelde. 

Op deze manier kwam ik in contact met een jonge dame, genaamd Lisa. Lisa zal op dat moment zo’n 14 of 15 jaar geweest zijn gok ik. Zij hoorde stemmen, sneed zichzelf zeer regelmatig open, dissocieerde vaak en hevig en deed dan dingen die niet zo goed voor haar waren (understatement), ze was suïcidaal, nog wat andere dingetjes en.... Lisa zei dat ze een jongen was. 

Kortom.... we hadden nogal wat met elkaar gemeen. 

In het gesprek met de ex-behandelaar vroeg ik hem of hij ooit nog wel eens iets van Lisa vernomen had en of hij wist hoe het nu met haar ging. Het antwoord was nee. En toen ik hem vroeg of hij het zou willen weten antwoordde hij volmondig ja en hij was bijzonder geïnteresseerd in een paar specifieke vragen: Had Lisa haar automutilatie kunnen stoppen en was het slechts een spelletje/dans om haar schizofrenie/bipolariteit en nog wat diagnonsens te camoufleren.... en zo kwamen er nog wat stigmatiserende vragen uit, die ik (ook in mijn droom dus) al niet meer kon horen.... 

Ik vroeg hem nogmaals of hij wilde weten hoe het nu met Lisa ging, zijn antwoord bleef gretig ja en dus besloot ik hem mijn ‘avontuur’ met Lisa te vertellen. 

In eerste instantie hadden Lisa en ik vooral mail en app contact. Ik vertelde wat dingen over mezelf, waarvan ik bijna zeker wist dat dit herkenbaar voor haar zou zijn, vroeg haar of ze dingen herkende en al gauw was het ijs gebroken en bleken we inderdaad heel veel gemeen te hebben. 

Op een dag werd Lisa, na een zoveelste (serieuze) zelfmoordpoging opgenomen in een kliniek voor kinderen en jeugdigen ergens in het land. En niet lang daarna stelde ze me de vraag of ik een keer langs wilde komen. En hoewel ik dat (om meerdere redenen) doodeng vond, was dit de eerste vraag die uit haar zelf kwam en vond ik dat ik dit moest doen. 

Ondanks mijn angsten, was ik ook heel erg gehecht geraakt aan Lisa en wilde ik haar graag in het echt leren kennen. En dus ging ik naar de kliniek en hadden we een openhartig gesprek. Het leek wat beter met haar te gaan en ze had al iets meer vrijheden gekregen. 

Vanaf het moment dat ik Lisa zag, was het voor mij heel duidelijk dat Lisa geen meisje was. Voor mij was Lisa vanaf toen hij en hem. Het gesprek kabbelde wat heen en weer. We hebben veel gelachen die middag. En opgelucht stapte ik terug in mijn auto op weg naar huis. 

Die avond kreeg ik een telefoontje van Lisa’s vader. Lisa was weggelopen uit de kliniek, ze was spoorloos. Of ik meer wist, of ze mij hierover iets verteld had? 

Ik was sprakeloos. Het leek zo goed met hem te gaan, had ik teveel shit opgeroerd met mijn vragen, was hij door mijn bezoek de kluts weer kwijt geraakt? En dacht hij (de vader) nou serieus dat als Lisa me zoiets verteld zou hebben, dat ik dit dan toch niet op z’n minst tegen mijn behandelaar gezegd zou hebben, zodat dit misschien voorkomen had kunnen worden??? Hoe dan ook ik was enorm bezorgd en voelde me schuldig. 

Later die avond kreeg ik een berichtje van vader, dat zijn dochter terecht was. Ze had geprobeerd om voor een bus te springen. Ik gaf aan dat ik blij was dat hij terecht was en dat het hem niet gelukt was, heel bewust gebruikmakend van de door Lisa gewenste voornaamwoorden. Vader was duidelijk geïrriteerd over mijn gebruik van de voornaamwoorden hij/hem. 

Nóg later kreeg ik een email bericht van vader: Ik moest stoppen met zijn dochter van alles aan te praten en haar niet bevestigen in die rare ideeën in haar hoofd. Ze was zijn dochter, punt uit. 

Ik weet nog dat ik met mijn ‘olifant in een porseleinkast tact’ reageerde en aan hem vroeg/schreef: wat heeft u liever: een dode dochter, want ze is hard op weg en als het zo doorgaat is dat wat er uiteindelijk gaat gebeuren, of erkennen dat u een levende zoon heeft? Het contact met vader hield hierna dan ook op... 

Ook het contact met Lisa werd daarna nihil. (Later bleek dat hij zowel van de kliniek als van zijn ouders geen contact meer mocht zoeken). 

De ex-behandelaar was geïnteresseerd in de zelfbeschadiging en linkte dit aan de bij Lisa vastgestelde diagnonsens. Geen moment werd ook maar de optie genoemd dat Lisa’s zelfdestructieve gedrag alles, maar dan ook alles te maken kon hebben met haar overtuiging dat ze een jongen was (oftewel: haar genderdysforie). 

Lisa was elf jaar toen hij tegen zijn ouders zei dat hij een jongen was en, zoals dat vaak gaat, werd dit vakkundig door zijn ouders genegeerd en ontkend. Lisa was echter heel hardnekkig en bleef dit volhouden, zijn ouders bleven er tegen in gaan. Op dat moment begon het zelfbeschadigend gedrag. 

Toen Lisa begon te puberen en zijn lichaam tot zijn grote schrik, frustratie en verdriet veranderde in een vrouwenlichaam, werd het zelfbeschadigende gedrag nog extremer. (Zoals hij zelf zei: dit lijf moet kapot, het is niet wie ik ben). 

Lisa deed (gelukkig tevergeefs) poging na poging om dood te gaan en kwam dus in de psychiatrie terecht. Ook daar werd zijn genderdysforie genegeerd en ontkend. Sterker nog: hij kreeg te horen dat het gewoon een fase was, dat hij in de war was en dat hij gewoon lesbisch was, maar dat dat niet erg was*. 

Gevolg: zodra het maar kon ging Lisa ervandoor en probeerde zich weer van het leven te beroven. 

Ik weet niet of mijn Mick (gebrek aan) tact ertoe bijgedragen heeft, maar uiteindelijk kwam Lisa bij een kliniek voor genderdysforie terecht en was al heel snel duidelijk dat Lisa geen onzin sprak, in dit opzicht niet in de war was, dat het geen fase was, maar dat Lisa overduidelijk transgender was en in transitie wilde. Zijn ouders wilden er echter nog steeds niks van weten en hielden de start van zijn transitie lange tijd tegen. Toen hij 17 was begon hij met testosteron (zijn ouders nog steeds niet echt aan boord) en een jaar later liet hij zijn borsten verwijderen. 

Lisa heet geen Lisa meer, maar heet nu Lennert en is echt een leuke, stoere, coole dude! Zijn ouders staan nog steeds niet achter zijn besluit. Ze kunnen niet accepteren dat hun Lisa nu (en altijd al) Lennert is. En dat is op zich best heel begrijpelijk en invoelbaar, want voor ouders is het misschien wel een soort van rouw proces. Ze raken hun kind dan wel niet daadwerkelijk kwijt, maar de dromen en verwachtingen die jij als ouder op de oude versie van je kind geplakt had (die zijn vaak geslachtsgebonden zonder dat je het weet en ja, die heeft IEDERE ouder) vallen in duigen. En dat doet, heel begrijpelijk, pijn. 

En dáár zou Lennert nog wel mee kunnen leven: ouders die zijn transitie niet accepteren. Maar op dit moment is er een 'toneelstukje' gaande, waarbij zijn ouders Lennert en zijn transitie niet accepteren, maar tegelijkertijd door de buitenwereld gezien (en benaderd) worden als de liefhebbende, accepterende, vooruitstrevende ouders. De experts….En dat..... dat maakt hem opnieuw kapot. 

Ik weet één ding heel zeker. Lisa heeft nooit bestaan en was altijd al Lennert. En ik heb hem nog nooit zó gelukkig gezien als nu, maar de ontkenning van zijn ouders overschaduwt zijn geluk/gendereuforie best regelmatig. 

Hoe mijn ex-behandelaar op dit relaas reageerde weet ik niet, want tja, de realiteit was, dat ik op dat moment moest plassen en (gelukkig) wakker werd en daarna niet meer kon slapen, omdat dit blogje geschreven moest worden.... 

Goed... Dromen zijn bedrog zeggen ze wel eens. En nu mag je zelf beslissen welk deel van dit relaas dan bedrog is. Maar ik zal je een hint geven.... die ex-behandelaar heb ik nog nooit dit soort stigmatiserende taal horen gebruiken en ik heb hem al jaren niet meer (echt) gesproken of gezien. 

Ps: om vanzelfsprekende redenen zijn de namen van zowel Lisa als Lennert gefingeerd en in die zin bestaan ze dus beiden niet. Maar ook gefingeerde dingen zijn niet automatisch bedrog.

foto: gevonden op internet.

* mocht je denken dat dit verhaal zich lang geleden afspeelt, in een tijd waar de begrippen transgender of genderdysforie nog onbekend waren, dan kan ik je uit de droom helpen. Dit speelde zich een paar jaar terug af. Dus zelfs door (opgeleide) hulpverleners wordt genderdysforie soms ontkend en genegeerd...Laat staan geaccepteerd. (en dat in een omgeving waar je je veilig zou moeten voelen en aan jezelf zou moeten werken.... I rest my case.)

Over een baan als oplossing voor alles, lui zijn en een zwaan...

Als je me een beetje zou kennen, dan zou je weten dat ik altijd het gevoel heb dat mijn leven vrij nutteloos is. Aangezien ik niet (meer) werk, althans niet in een officiële baan, ook geen vrijwilligerswerk (meer) doe, vul ik mijn leven eigenlijk voornamelijk in met voor mezelf te zorgen en me bezig houden met mijn vele hobby's.

Ik krijg nogal eens vaker commentaar op het feit dat ik (in de ogen van de ander) lui ben omdat ik niet werk of geen vrijwilligerswerk doe. En hoewel dat vast heel goed bedoeld is, word ik er ook best wel vaak moe, verdrietig en chagrijnig van. 

Er is namelijk een reden waarom ik geen officiële baan heb, dat lukte me namelijk niet. En vrijwilligerswerk heb ik best lang gedaan, maar ook daar ben ik wel klaar mee. Op dit moment in mijn leven doe ik dus 'niks' en dat is voor mij meer dan genoeg. Ik wil op dit moment ook niet anders en dat is voor veel mensen maar moeilijk te begrijpen. 

Ik ben al zó vaak in discussies/gesprekken beland waarin mensen vinden dat ik met al mijn kwaliteiten best een betaalde baan zou kunnen hebben en dat mijn leven dan zoveel zinvoller of zelfs beter zou zijn. En dat is dan meestal het moment dat mijn stekels aan alle kanten overeind gaan staan, want wie ben jij om voor mij te bepalen wat zinvol is en wat beter voor mij is? Besef je eigenlijk wel wat voor waarde oordeel je met zo'n opmerking geeft, hoe goed bedoeld ook, over mij en mijn huidige leven? Waarschijnlijk niet en dat is jammer.

Vaak wordt er gedaan alsof het hebben van een (al dan niet betaalde) baan zaligmakend is. Door het hebben van een baan klinkt het soms bijna alsof dat de oplossing voor alle (of toch veel) problemen zou zijn. En dat iedereen hier een stuk beter van wordt. En hoewel ik de redenering hier achter best wel begrijp, geldt dit echt niet voor iedereen. 

Voor veel mensen geldt dat ze zich, door het hebben van een (betaalde) baan, nuttiger gaan voelen, zich gewaardeerd voelen, ze weer mee tellen en dat ze er zowel structuur als zelfvertrouwen aan over houden. Met wat geluk (maar niet altijd) gaat ook je financiële plaatje erop vooruit. Allemaal super positieve dingen dus.

Ik weet alleen dat mijn ervaringen me iets anders leerden. Ik wéét best dat ik zat talenten heb en ik durf zelfs van een aantal dingen te zeggen dat ik er (heel) goed in ben. Van die laatste dingen heb ik ook lange tijd geprobeerd mijn baan te maken. 

Zo ontwikkelde ik dingen en gaf ik cursus/les. En dat vond ik ergens ook wel leuk, maar daar waar de meeste mensen na iets vaker te doen doorgaans steeds meer zelfvertrouwen krijgen, zich zekerder voelen en het gevoel hebben ergens beter in te worden, werkte dat bij mij eigenlijk juist averechts.

Als ik les of cursus moest geven, was ik dagen van tevoren al bijna (letterlijk) ziek van de zenuwen. Zelfs al had ik dit 'kunstje' al 50 keer gedaan, dan nog was ik keer op keer weer opnieuw zó ontzettend zenuwachtig. Als je me achteraf vroeg hoe het gegaan was, dan kon ik je dat niet vertellen. En niet uit 'valse bescheidenheid' zoals ik vaker naar mijn hoofd geslingerd kreeg, maar gewoon omdat ik het oprecht niet wist. 

Ik wist best dat ik goed was in wat ik deed, zelfs op mijn mindere dagen, maar door mijn eeuwige onzekerheid, bleef ik denken dat ik niet goed genoeg was, het niet goed genoeg deed en kostte het me keer op keer al mijn energie. 

Van één dagje (of een paar uurtjes) les geven moest ik bijna een week bij komen. Een week waarin ik niks méér kon, dan op de bank liggen en huilen. Gewoon omdat ik zo onzeker was over wat ik gedaan had, omdat de koek op was en omdat ik het even allemaal niet meer wist. Vaak genoeg ging deze vermoeidheid ook gepaard met suïcidale gedachten. En dat vinden mensen vaak over dramatisch, maar het is wat het is. 

Hoe vaak ik dingen ook deed, ik werd niet zekerder, iedere keer was het weer opnieuw een strijd en kostte het me al mijn energie en soms dus zelfs meer energie dan ik had. 

Voor mij was een baan dus zeker niet zaligmakend, het zorgde er eigenlijk voor, dat ik keer op keer opnieuw onderuit ging en dus mocht ik in overleg met het UWV stoppen met de dingen die ik deed. Gewoon, omdat zij ook tot de conclusie kwamen, dat dit niet goed voor me was. 

(En ik schrijf wel het woordje 'gewoon', maar voordat je van het UWV mag stoppen met een baan, is er echt wel heel wat aan de hand...)

Hoe moeilijk ik het ook vond, de knoop doorhakken en stoppen met de dingen die ik deed, gaf me een zekere rust. Nog steeds doe ik één of twee keer per jaar (met toestemming van het UWV) een soort van les en nog steeds word ik daar onzeker van, maar ik doe dit omdat ik het toch ook heel leuk vind, maar ik ben wel heel blij dat ik dit niet meer wekelijks hoef te doen.

Dus nu.... nu doe ik niks... althans in de ogen van andere mensen. Lekker de hele dag op de bank hangen, tv kijken, beetje wandelen, beetje hobbyen. Heerlijk vinden ze dat....Ze zouden zo met me willen ruilen.... 

En ik snap best wel dat het er aan de buitenkant zo uit ziet: ik heb een heerlijk leven, ik hoef niks, ik hoef niet op tijd op te staan, ik hoef niet naar een baas te luisteren, ik ben mijn eigen baas en ik kan altijd maar doen en laten waar ik zin in heb en gaan en staan waar en wanneer ik dat maar wil. Dus tja, wat wil ik nog meer?

En zoals ik al schreef ik (kan en ik) wil  het ook niet anders, dus misschien hebben al die mensen wel gelijk en ben ik gewoon lui.

De vraag is of dat dus ook daadwerkelijk zo is. Want goed, dat is dus de buitenkant. 

In realiteit ben ik stiekem een soort van zwaan: aan die buitenkant, boven het water, zie ik er heel relaxed uit, dobber ik lekker rustig in het water, met de stroom meedrijvend: lekker niks doen, een beetje dobberen.

Maar onder water gebeurt er zoveel wat niemand ziet: ik peddel me te pletter. Ik probeer voor mezelf te zorgen, maar mijn zelf bestaat uit nog zoveel andere zelven met allemaal andere behoeften, verlangens, belangen enzovoort. En geloof het of niet, daar moet ik allemaal rekening mee houden en over onderhandelen, want als ik dat niet zou doen, zou ik geen leven hebben. 

Ik ben de hele dag bezig met het sturen van mijn eigen gedachten (die als een soort van lawine in orkaan kracht rond razen), het onderhandelen met de stemmen, het opvoeden van de drie kids in mijn hoofd, scheidsrechter spelen, onderwijzer, opvoeder. Ik draai (zo goed en zo kwaad als dat lukt) een huishouden, doe de boodschappen, ben de kok, doe de was en probeer er voor anderen te zijn als dat ook maar even lukt. 

Dus eigenlijk al die dingen waarvan de hele wereld klaagde toen corona uitbrak: al die rollen tegelijkertijd uitvoeren, dat was niet te doen. En ik doe ze elke dag, al mijn hele (zelfstandige) leven lang.

Dus tja.... Noem me lui, blijf zeggen dat ik 'niks' doe. Dat mag, ik neem het je niet kwalijk (alhoewel, diep van binnen wel hoor). De mens ziet nu eenmaal wat hij wil zien. En terwijl jij naar me kijkt en blijft vinden dat ik daar heerlijk rustig een beetje met de stroom mee lig te dobberen en niks doe, peddel ik me onder water te pletter, ben ik doodmoe en heb ik de grootste moeite om dat zwanenlijf enigszins elegant boven water te houden. 

Dus sorry.... die baan en dat vrijwilligerswerk??? Dat kan er even niet meer bij. 

En wil je met me ruilen??? 

Prima, maar dan krijg je de onderwaterversie er ook bij! 

Zeker weten dat je het dan nog steeds wil?

plaatje: internet

Als het verleden heden is....

Toen Mick nog een jong Mickje was, had hij het niet makkelijk. 

Hij groeide op in een nogal onveilige situatie (understatement) en dat laat tot op de dag van vandaag zo zijn sporen na. 

Een van de sporen die niet altijd zichtbaar, maar wel behoorlijk prominent aanwezig is, is het feit dat ik stemmen hoor.  

Nu is dat niet altijd meer een groot probleem, ik zou namelijk niet zonder ze kunnen en willen, maar er zijn momenten in mijn leven dat het nog steeds behoorlijk pittig is. Er zijn namelijk stemmen waar ik nog steeds best veel angst voor heb. En angst voor stemmen is een heel lastig gegeven als je er een zekere controle over wil krijgen. 

Wat het ook niet makkelijker maakt, is dat sommige stemmen ook gepaard kunnen gaan met een beeld. Daarmee bedoel ik dat ik soms, naast het horen van de stem er ook een 'persoon' bij kan zien. En dat maakt dingen soms wel heel ingewikkeld. 

Eén van de stemmen waar ik nog steeds bang voor ben en die soms gepaard gaat met een beeld is wat ik 'De moederstem' noem. Door mijn jongste stemmen (en inmiddels ook wel vaker door mijzelf) wordt ze ook wel 'De Bitsj' genoemd. En die naam zegt wel het een en ander over de relatie die ik met deze stem heb. 

De Bitsj is voor mij een constante herinnering of confrontatie met mijn echte biologische moeder. Zij was degene die mijn verleden nogal ingewikkeld maakte en me (het hefstigst) mishandelde. 

Destijds kon ik met niemand praten over wat er bij ons thuis gebeurde. Ten eerste omdat ik op het hart gedrukt kreeg om dit niet te doen, en wist welke consequenties dit voor mij zou hebben als ik het tóch zou doen. En ten tweede omdat toen ik het tóch een keer probeerde, ik niet geloofd werd en weggezet werd als leugenaar en fantast. En als je die ervaring hebt en bang bent voor de continue dreiging, dan leer je al snel om je mond te houden. 

Hoe dan ook, niet kunnen of mogen praten over nare dingen die je overkomen, doet iets met je. Je verandert erdoor. Je zoekt naar overlevingsmechanismen, die niet altijd de meest positieve of de meest gezonde hoeven te zijn. 

Mijn overlevingsmechanismen deden me in de kinderpsychiatrie belanden, maar ook daar was het niet veilig genoeg om te vertellen wat mijn échte probleem was. Daar in die instelling werd namelijk de oplossing gezocht in 'systeem therapie' oftewel gezinsgesprekken. Maar als het probleem voortkomt uit duistere geheimen binnen het gezin en het gezin de oorzaak is van het probleem, dan gaat het zeker niet helpen om de oplossing te vinden. In ieder geval niet in ons gezin. 

Een tijdje terug schreef ik hier al over de problemen die ik had met De Bitsj. Ze kreeg teveel macht en dat zorgde voor heel veel onrust en paniek bij mij en bij mijn (met name) jongste stemmen. 

Ik wilde dan ook een graag mijn dossier van die kinderpsychiatrie doornemen met mijn begeleider, omdat ik dacht dat het me ging helpen om de macht van De Bitsj terug te dringen. En na wat hobbels en kuilen op de weg, zijn we daar een tijd geleden ook mee begonnen en vrijwel meteen bracht het verandering teweeg. 

Met name de jongste puber, Rik, kreeg minder angst voor haar en daardoor kwam er ook weer meer rust in mijzelf. En hoewel we er nog steeds niet helemaal doorheen zijn (niet omdat het zoveel is, maar omdat het voor mij best wel heftig is), heeft het de macht en controle die De Bitsj op dat moment weer over me had, ver weggenomen. 

Wat maakt nou, dat het lezen van een stukje tekst zó'n grote verandering in angst met zich mee kan brengen? 

Voor mij is dat heel simpel en complex ineen. Ik werd al die jaren neergezet als het zwarte schaap: ik had een probleem, niet zij. Ik was het probleem en ik zorgde voor alle problemen die er in ons gezin waren. Mijn leven lang (en nog) voelde ik me schuldig over wat ik iedereen aan deed. Dat kreeg ik namelijk letterlijk in hapklare brokken op mijn bord gegooid en ik verorberde het, en raakte het nooit meer kwijt. Tot op de dag van vandaag vind ik het nog steeds moeilijk om te zien dat ik niet zozeer het probleem was. 

De restjes van dat dossier zijn al erg lang in mijn bezit, ik weet (in theorie) precies wat erin staat. En toch lees ik iedere keer weer 'nieuwe' dingen. 

Wat voor mij zo helpend is, is dat mijn biologische moeder in die verslagen niet bepaald positief wordt beschreven. Ze wordt weggezet als "een manipulatieve vrouw, die misbruik maakt van emoties om haar zin te krijgen." 

En hoewel dat niet aardig klinkt, of zelfs niet aardig is, is dat wél het beeld dat ik tot op de dag van vandaag van mijn biologische moeder herken. Het beeld dat de buitenwereld om ons gezin heen tot op de dag van vandaag niet te zien krijgt, maar dat wel nog steeds een rol in mijn leven speelt zodra ik besluit mijn ouders weer in mijn leven toe te laten. 

Soms is het goed om weer even te lezen en te kunnen delen, dat die machtige Bitsj die ze in mijn hoofd van tijd tot tijd kan worden, niet zo machtig is als ze lijkt te zijn. En dat er destijds mensen waren die dat wel degelijk gezien hebben, maar er verder niks mee konden. En belangrijker nog: die dat beeld nooit met me hebben gedeeld. 

En dat laatste snap ik aan de ene kant wel (iets met loyaliteit) maar aan de andere kan zou het me (denk ik) ook veel leed bespaard hebben, want het hele document bevestigt eigenlijk dat niet zozeer ik, maar zij het probleem veroorzaakte. 

Weet ik zeker dat het me veel leed bespaard zou hebben? 

Nee natuurlijk niet, het is anders gelopen, dus we zullen het nooit weten. Maar als ik kijk naar wat voor effect het nu op me heeft als ik het doorlees en deel met iemand, dat de angst er zó gigantisch van afneemt en weer reëlere proporties aanneemt, dan denk ik echt serieus dat ik het graag eerder had willen weten. 

Ligt alle schuld dan bij mijn biologische moeder? 

Nee, ook dat denk ik niet. Ik ben verre van perfect. Niet nu, niet toen. Maar ik denk oprecht dat een heel groot deel van mijn imperfecte gedrag van toen (en dus ook dat van nu) wel door haar gedrag gevormd (of misschien wel beter: misvormd) is. 

Mensen zeggen wel vaker: Je moet je verleden achter je laten. Maar ik vraag me al die jaren al serieus af of dat überhaupt zou kunnen, want je verleden draag je altijd met je mee, het heeft je immers gevormd tot wie je nu bent?

Ook zeggen ze wel vaker: je moet je verleden niet het heden laten bepalen, want je leeft in het nu. En dat is natuurlijk een prachtige uitspraak (en misschien ook wel waar), maar ik kan er weinig mee. Want je kunt je afvragen of het verleden daadwerkelijk verleden is als het zo'n prominente plek heeft (en houdt) in het heden?

Maar ach, voor nu helpt een stukje verleden me met mijn grootste demon in het heden... En dat is waar het me om te doen was.

foto; internet

ps: Mocht je overigens meer over Mick, zijn verleden, zijn heden en zijn stemmen willen weten, dan kun je hier een kijkje nemen.

Herinneringen: oorzaak en oplossing ineen...

Als je me een beetje kent, dan weet je dat ik niet alleen 'last' heb van stemmen, maar soms ook van beelden. Last heb ik overigens tussen aanhalingstekens gezet, want ik hoor stemmen en dat is soms lastig, maar ik ervaar ze (meestal) niet meer als 'last'.

Daar zijn overigens wat uitzonderingen op hoor. Ik heb een paar stemmen waar ik echt wel last van kan hebben. Dat zijn de stemmen waar ik doorgaans niks over vertel of over schrijf. Stemmen die je angst aanjagen hebben namelijk doorgaans niet zo'n groot entertainment gehalte en dan zappen mensen al gauw weg....

Er zijn echter ook een paar stemmen die vergezeld kunnen gaan van een beeld. Op zo'n moment kan ik dus een beeld/persoon zien en horen (als één sprekend geheel zeg maar), maar het kan ook zijn dat het beeld spreekt maar de bijbehorende stem ook nog spreekt. Een beetje dubbele pret zeg maar. Nou ja, of juist niet dus. 

Laat ik het eens een beetje concreter proberen te maken, voor zover me dat lukt, want ik kan me voorstellen dat het bovenstaande voor een buitenstaander erg onduidelijk en vaag klinkt.

Ik hoor bijvoorbeeld 'De Moederstem'. De naam verklaart het al, het is een stem die mij herinnert en doet denken aan mijn moeder, maar voor alle duidelijkheid: ze IS mijn moeder niet. Als stem in mijn hoofd is ze best lastig om mee te dealen, maar als stem op zich, is dat nog best te doen. 

Soms ga ik echter ook 'De Moederstem' zien, dan zie ik dus een beeld van mijn moeder in mijn kamer staan (zoals mijn echte moeder er heel veel jaren geleden uit zag). Dat beeld op zich is voor mij al best wel angstaanjagend, maar dit beeld kan dus ook spreken. 

Soms is het zo dat als het beeld er is, 'De Moederstem' (in mijn hoofd) haar mond houdt, maar soms spreken ze beiden. Dus zowel het beeld als de stem kunnen dan  tegelijk spreken maar zeggen verschillende dingen, vaak wel met dezelfde strekking. 

Mocht je je afvragen wat die strekking dan precies is, dan verwijs ik je naar mijn boek. Maar ik kan je wel verklappen dat deze stem/dit beeld niet voor niets door mijn jongste pubertelg is omgedoopt tot 'De Bitsj'.

De Bitsj (ik heb het dan voor 'het gemak' even over het beeld) is op dit moment (eigenlijk al sinds september/oktober) weer volop aanwezig. En hoewel ik de indruk heb dat ik daar zelf in theorie, als Mick zijnde wel redelijk mee kan dealen, blijkt uit de reacties van de jongste twee telgen heel duidelijk dat dit misschien in de praktijk, niet helemaal het geval is. 

Lesley is doodsbang voor De Bitsj en Rik, die 12 en heel stoer is en NOOIT ergens bang voor is, heeft toch ook wel erg veel last van haar. 

Ze pest hem, heeft het vaak op hem voorzien en zegt dingen waar Rik niet vrolijk van wordt. Ze vertelt hem met regelmaat dat ze hem dood gaat maken als hij slaapt (en hoe ze dat gaat doen, tot in detail), waardoor slapen hier al maanden bijna elke nacht een drama is. En als slapen een drama is (letterlijk niet slapen), dan wordt eigenlijk alles een drama en krijgen we nóg meer last van alles (waaronder dus De Bitsj). 

En zo is het cirkeltje redelijk rond en is het heel erg lastig om eruit te komen. De Bitsj krijgt meer en meer macht en het wordt heel moeilijk om die macht weer terug te dringen, vooral omdat ik vaak niet meer kan terughalen wat het precies getriggerd heeft. (Even voor mijn 'verdediging': er zijn zo gigantisch veel dingen die De Bitsj kunnen triggeren, maar de gemeenschappelijke noemer is (herinneringen aan) trauma).

Als ik iets geleerd heb in al die jaren dat ik met dit bijltje hak, is het wel, dat ik de macht die er in mijn hoofd toegewezen is aan De Moederstem (en daardoor aan mijn echte moeder) moet verkleinen. 

Op de een of andere manier moet ik met name aan de jongste twee telgen laten zien, dat ze niet zoveel macht heeft als ze zegt te hebben. Maar dat valt nog niet mee, zeker niet als je zelf doodop bent.

Al sinds oktober roep ik tegen m'n hulpverleners, dat ik dit graag wil proberen door mijn dossier van mijn tijd in de kinderpsychiatrie door te nemen (of wat daar van over is). Ik weet namelijk wat er in dat dossier staat en hoe er door de hulpverleners in die tijd over haar gedacht en geschreven werd. En dat was niet zo positief voor haar, maar het haalde mij min of meer uit het beklaagdenbankje en zette haar meer op haar plek. 

Oftewel, dat dossier lezen (en over mijn herinneringen aan die gesprekken bevraagd worden), brengt de weegschaal wat meer in balans en op die manier verschuift de macht van De Moederstem wat meer terug naar mijn kant.

Maar ja, door allerlei hectiek en wisselingen (jawel, alweer) was dat er nog niet van gekomen en sukkelde ik maar door. 

Gisteren ben ik samen met mijn nieuwste aanwinst begeleider, hiermee begonnen. En ik merk dat er meteen al een klein beetje verschil is in hoe bijvoorbeeld Rik naar haar kan kijken en luisteren. 

Nog steeds is hij bang voor haar (maar dat is hij écht niet hoor!), maar hij kan nu in ieder geval zijn vraagtekens zetten, bij sommige dingen die ze zegt en de controle weer een beetje bij mij of een van de volwassen stemmen leggen in plaats van zelf angstvallig te willen controleren, wat niet te controleren valt.

We zijn nog niet door het hele dossier heen, maar we hebben een begin gemaakt en dat is voor mij heel prettig. Het geeft me het gevoel dat ik er iets aan kan gaan doen, in plaats van weer opnieuw slachtoffer te worden van mijn herinneringen. Want dat is hoe het voelt.

Maar bij die herinneringen ligt dus zowel de oorzaak als de 'oplossing', dus ook dat zit Allemaal in Mijn Hoofd! En gelukkig ook nog een klein beetje op papier. 

Fingers crossed, dat dit gaat helpen en het weer wat rustiger wordt, want daar ben ik inmiddels echt wel aan toe....

foto: gevonden op internet

De ziele-roerselen van het zelf...

Af en toe heb ik het talent om op de juiste momenten binnen te vallen in een live stream van Hersteltalent. Hersteltalent is een geweldige stichting, die zijn basis heeft in Zeeland en die mensen vanuit ervaringsdeskundigheid begeleidt en ondersteunt. Nou ja, dat is mijn simplistische samenvatting van wat deze geweldige mensen o.a. doen, maar ze doen natuurlijk nog veel meer en dat kan je allemaal lezen op hun website,

In deze vreemde tijden waarin fysiek contact niet voor iedereen vanzelfsprekend of zelfs mogelijk is, hebben zij een manier gevonden om mensen te ondersteunen, of in ieder geval tot steun te zijn. Eens in de zoveel tijd komen ze met een live stream over een bepaald onderwerp en nodigen ze je uit om mee te doen, op een manier, die bij jou past.

Vandaag, tijdens de afwas, waren ze weer live en (ok, ik was er niet helemaal vanaf het begin bij) ging het over 'wat is een zelf'. En het gesprek wat daarop volgde, gaf weer genoeg denkstof hier aan de andere kant van Nederland.

Want tja... Wat is een Zelf?
Ik dacht eigenlijk, dat ik daar het antwoord wel op had. In ieder geval een antwoord voor mijzelf, want dat het voor iedereen anders is, dat leek me vrij vanzelfsprekend.

Het antwoord kwam meteen in me op. En dat is niet zo heel vreemd, want ik denk dat ik heel erg geworsteld heb (en soms nog) met de vraag 'wie ben ik'? Een vraag die in mijn ogen ook heel erg samenhangt met het al dan niet (gevonden) hebben van een 'zelf'.
Ik wist eigenlijk nooit een antwoord op de vraag 'wie ben je'?

Soms dacht ik er een antwoord op te weten, om eigenlijk vrij kort daarna, weer terug bij af te zijn. De vraag (en vooral het antwoord) 'wie ben ik' voelde voor mij een beetje als een kaartenhuis. Net als ik m'n kaartenhuis voor mijn gevoel een beetje redelijk had opgebouwd, gooide iemand ergens een raam open en zorgde een windvlaag ervoor dat mijn kaartenhuis acuut weer in elkaar stortte en daar als een hoopje ellende weer in puin lag.

Heel lang begreep ik niet waarom ik maar niet snapte WIE ik was. Hoe moeilijk kan het immers zijn?
Tot ik in 2013 hardop uitsprak dat ik geen idee had wie ik was, sterker nog, dat ik geen idee had WAT ik was. Dat was het begin van mijn zoektocht naar mijn genderidentiteit. En ik kwam er toen achter dat ik al die tijd wanhopig geprobeerd had om een huis te bouwen zonder grondige fundering.

Met andere woorden.... Ik kwam tot de ontdekking, dat je voordat je kunt bouwen aan WIE je bent (het huis), er een vraag aan vooraf gaat, namelijk de vraag WAT ben ik (de fundering). Voor de meeste mensen is die fundering al aanwezig en is hij duidelijk (man/vrouw), maar voor sommige mensen is dat minder duidelijk en die moeten dus eerst een fundering vinden/bouwen, voor ze aan hun huis kunnen beginnen. Zo ook ik.

Goed... Voor mij was het antwoord op 'wat is een zelf' dan ook heel simpel namelijk: Een lap grond met een fundering, waarop je een huis kunt gaan bouwen.

Maar toen kwamen er vragen als:
- heb/ben je nog een zelf als je een arm mist, een been mist, armen en benen mist?
- heb/ben je nog een zelf als je hart ermee op houdt?
- heb/ben je nog een zelf als je hart het nog wel doet, maar je hersenen ermee op houden.

Ehm.. ja.. In eerste instantie dacht ik: voor mij staat 'zelf' los van een lichaam. Ledematen missen is een nare gedachten, en het zal mijn kwaliteit van leven voor mijn gevoel waarschijnlijk aardig omlaag halen,  maar het beïnvloedt het hebben van een zelf niet, het zal er in mijn ogen wel voor zorgen dat je het zelf een nieuwe/andere/aangepaste invulling zult moeten gaan geven.
Oftewel... het huis dat je gebouwd hebt, daarvan worden de deuren ingetrapt en de ramen ingegooid, maar het blijft een huis. Het is wennen aan de tocht, en de gaten in het huis, het gevoel dat alles en iedereen nu zomaar binnen kan komen, maar het is nog steeds een huis. En als mijn huis me op die manier niet bevalt, dan zal ik het moeten verbouwen/aanpassen. Ik gooi er nieuwe deuren en ramen in, mijn huis ziet er anders uit, maar het is nog steeds een huis.

Maar als mijn hart ermee ophoudt, heb/ben ik dan nog een zelf?
Tja, iets in mij riep meteen: nee, als je hart stopt, ben je dood en heb/ben je geen zelf meer, hooguit nog het beeld dat anderen van jou als zelf hebben.
En ik wilde typen (in de livestream) Dan stort het huis in en heb je geen zelf meer (nodig).....
En toen kwam ik dus in de problemen met mijn beeldspraak en mijn bewering dat 'zelf' een lap grond is met de fundering voor een zelf te bouwen huis. Want als het huis instort, is die lap grond met fundering er nog steeds. Er ligt weliswaar een hoopje puin op, maar dat wat ik in eerste instantie 'zelf' noemde, was er nog steeds. En dat terwijl mijn gevoel heel hard roept dat als mijn hart ermee ophoudt ik er niet meer ben en er dus ook geen zelf meer is... Error!

Hier raakte ik van in de war. Ik ben er niet zo'n fan van als mijn beeldspraak ondersteboven gegooid wordt.

En toen ook nog de termen 'ziel', 'energie' enz voorbij kwamen, werd het voor mij te ingewikkeld. vooral omdat ik nog bij mijn huis beeldspraak was en dat nog niet opgelost had. Ondertussen was ook de afwas gedaan, dus had ik even genoeg denkstof opgedaan.... En dus schakelde ik de live stream weer uit.

Maar dat denken kon ik dus even niet uitschakelen.
Blijkbaar is 'zelf' voor mij dus niet de lap grond met de fundering, maar meer het huis zelf. Of is het in mijn geval dan een hele straat, of zelfs een hele wijk?
Of zijn al die verschillende zelven (want hé ik ben een zelf met heel veel verschillende zelven in zich) een huis met heel veel verschillende kamers? Ik weet het niet...
En BEN je dan een huis/zelf?  of HEB je een huis/zelf.

En is een zelf hetzelfde als een identiteit?

Voor nu denk ik dat voor mij geldt: Ik HEB een zelf, die maakt dat ik MEZELF  BEN (of kan zijn). Maar dat zelf is maakbaar en flexibel terwijl er (inmiddels gelukkig) ook een vaste basis is. Ik kan het aanpassen aan datgene wat ik wil, maar ook aan dat wat van mij verwacht wordt, of wat anderen willen, zonder dat de basis verloren gaat. Pas ik het (teveel) aan aan wat anderen willen, dan ben ik niet meer mezelf en ben ik mijn zelf kwijt.

Kortom... ik ben eigenlijk een huis die zijn fundering nog niet zo lang geleden heeft gevonden. Ik ben dat huis dus nog steeds aan het uitbouwen en vorm aan het geven. En binnen dat huis zijn er heel veel verschillende kamertjes met heel verschillende inrichtingen. Maar tegelijk denk ik ook dat het een soort van 'Help mijn man is klusser' aflevering wordt: iets wat nooit af gaat zijn (minus de puinhoop die je in dat programma altijd ziet).

Conclusie: Ik had (binnenhuis) architect moeten worden.

Hersteltalent, dank je wel voor de denkstof...

foto: van internet

Tygo in de psychiatrie...

Vandaag kwam ik er eindelijk aan toe om de (al veel besproken) serie ‘Tygo in de psychiatrie’ te bekijken. Iets met vermijding, uitstelgedrag of welk label je er ook op wil plakken.
Maar de werkelijke reden dat ik zo lang gewacht heb, was, dat ik dan alle afleveringen achter elkaar kon kijken, want hé, ken u zelf: ik hou niet zo van wachten.

Maar goed, vier afleveringen dus. Vier afleveringen die ik met een dubbel gevoel bekeek.

Vanaf aflevering één kwam er een gevoel van herkenning bovendrijven, dat me redelijk verdrietig maakte. En ik weet niet precies waarom. Want mijn verhaal lijkt in bijna geen enkel opzicht op de verhalen van de mensen die geportretteerd werden in deze afleveringen. De enige overeenkomst is misschien wel dat ook ik in mijn leven al verschillende etiketten heb mogen ontvangen.

Eigenlijk weet ik niet eens of ik ze allemaal ‘officieel’ gekregen heb, of dat ze slechts benoemd zijn, zonder ze officieel op te schrijven. Maar eerlijk is eerlijk, heb ik, behalve de meest recente (en misschien juist wel de oudste) diagnose (genderdysforie) nog nooit officieel gehoord welke diagnose de psychiatrie op me geplakt heeft.

Hoewel ik in mijn opleiding (simpel gezegd: psychologie) leerde dat het protocol is dat je een patiënt vertelt wat zijn diagnose is, welke klachten daarbij horen, wat de behandeling en de prognose is, liep dat in de praktijk bij mij toch echt wel een beetje anders.

Ik kwam mijn diagnose namelijk te weten, doordat ik een ‘informed consent’ formulier moest ondertekenen voor deelname aan een onderzoek naar de behandeling van een borderline stoornis.... Aha, dat had ik dus.... fijn dat iemand me dat ook even vertelt en me ook uitlegt wat dat inhoudt.... (want geloof me, van de verhalen uit boeken, internet en collega hulpverleners, zijn dit verschrikkelijke mensen en daar werd ik persoonlijk niet heel gelukkig van).

Onofficieel heb ik heel wat etiketten voorbij zien en horen komen en bij elke nieuwe hulpverlener of begeleider, werd er wel weer wat anders gedacht en benoemd. En hoewel een etiket ooit heel belangrijk voor me was (ik stelde me niet aan, er was écht wat met me aan de hand), was ik inmiddels tot de conclusie gekomen dat een diagnose een momentopname was, afhankelijk van wat de persoon tegenover je dacht te zien/horen.

Dat werd me nog eens duidelijker toen ik tijdens mijn opleiding voor een blok over persoonlijkheidsstoornissen de diagnostiek hiervoor op een nep-patiënt mocht oefenen. Dit gebeurde in groepjes van vijf personen, die allemaal (samen en tegelijkertijd) dezelfde persoon voor hun neus hadden, allemaal dezelfde antwoorden hoorden. Toch kwam er aan het eind van de ellenlange vragenlijst geen eenduidige conclusie uit. Het was heel normaal dat er ook gewoon vijf (of meer) verschillende diagnoses uitrolden.... dus tja, daar spatte mijn geloof in etiketjes keihard uit elkaar, ik kon het niet meer serieus nemen.

Wat me ook uit eigen ervaring duidelijk werd, was dat je huidige etiket dan misschien wel kan veranderen, maar dat er een aantal etiketten zijn, die een soort van onverwijderbare lijm schijnen te hebben. Zelfs al kunnen de hulpverleners in je huidige leef en behandelomgeving zich absoluut niet vinden in dat etiket of jou er niet in herkennen, tóch blijft dat etiket staan, of het nou klopt of niet. Dat zou in mijn ogen mede ook een reden kunnen zijn voor het antwoord op de vraag die Tygo zich stelde: hoe kun je zoveel etiketten verzamelen?

Ik zou (en wil) zoveel over deze afleveringen willen zeggen, vooral ook over het laatste deel waarin de 21 jarige (en super intelligente) Jason naar een instelling belt om hulp te krijgen voor zijn Post traumatische Stress klachten, die volgens hem (heel herkenbaar en in mijn ogen volkomen terecht) het 'uitgangspunt' is voor alle (of toch zeker heel veel) van zijn andere klachten. Hij krijgt (o.a.) te horen dat hij 'stabiel' moet zijn om voor die behandeling in aanmerking te komen.

Ergens snap ik de opmerking in zekere zin wel, al denk ik dat het woord 'stabiel' een verkeerde keuze is. Ik gok dat het meer gaat over een (enigszins) balans hebben in draagkracht versus draaglast, maar toch vielen mijn spreekwoordelijke schoenen uit bij het horen van de woorden van die instellingsmevrouw en moest ik heel hard huilen..... (en petje af voor jou Jason, dat je zo ontzettend rustig kan blijven aan de telefoon!)

Want wat the fuck??? Wanneer vragen mensen om hulp? Volgens mij op het moment dat ze ergens (erg veel) last van hebben, het hun leven op de een of andere manier ontwricht en ze 'niet stabiel' zijn. Als je wel stabiel bent, nergens of weinig last ondervindt en dus kunt functioneren, dan hoef je toch geen hulp te zoeken, want dan heb je je weg toch grotendeels al gevonden??? (en ja er is altijd ruimte voor verbetering,)  Ben ik nou gek? (en dat is uiteraard een retorische vraag, na ruim 25 jaar behandeling/vertoeven in de psychiatrie)...

Dat antwoord is toch een beetje hetzelfde als wanneer je tijdens het voetballen in botsing komt met een tegenstander en die je onderbeen tot een hoopje gecompliceerde botbreuk schopt waar het bot uit je vel steekt, je naar de ehbo gaat en men daar zegt: Sorry, maar om dit te kunnen behandelen, moet u eerst zorgen dat uw bot weer heel is.... ?????

Ik zal wel raar in elkaar zitten. Maar dat bewezen al die etiketten al, dus dat is ook geen nieuws...

Ik begon met te vertellen dat ik met een dubbel gevoel gekeken had.
Ik vond het een goede documentaire, laat ik dat voorop stellen en ik ben blij dat Tygo (en zijn team en alle dappere mensen die zich met hun ervaringen in beeld hebben durven en laten brengen) dit moeilijke en ik mag bijna wel zeggen taboe onderwerp heeft durven aansnijden en in kaart heeft durven brengen.

Waar mijn dubbele gevoel om de hoek komt kijken is het volgende. Ik heb best wat jaren gewerkt als ervaringsdeskundige, waarbij ik mijn ervaringen en twijfels over deze zelfde ggz hardop uitsprak aan hulpverleners (al dan niet in opleiding). Dit doe ik overigens soms nog steeds. En ik weet dat veel van mijn collega ervaringsdeskundigen dit ook doen en deden. 

Ik weet dat mijn uitspraken en voorbeelden niet zo veel verschilden (en nog) van de dingen die Tygo in zijn documentaire concludeerde. Alleen.... Van mij als ervaringsdeskundige werd het gezien als 'negatief', als 'over-kritisch', als 'pessimistisch' en zo nog wat van die termen.

En ik weet dat ik niet de enige ervaringsdeskundige ben die dit soort opmerkingen naar hun kop geslingerd kreeg (al stonden ze bij mij meestal achteraf op een papieren evaluatie geschreven, want het in iemands gezicht zeggen, is ook nog een dingetje)

Dus hoewel ik het een goede docu vond, vind ik het ergens ook wel heel erg jammer dat er een bekende Nederlander voor nodig is om datgene wat wij (ervaringsdeskundigen) al jaren duidelijk proberen te maken, nu eindelijk eens 'geloofwaardigheid' en 'waarheid' te geven.

Nou ja, het zal wel aan het verschil in etiketje liggen.....
(BN'er <---> ervaringsdeskundige)

foto: van internet geplukt

Ervaringsdeskundigen zijn zo negatief over de GGZ..... en iets over cadeautjes.

Eens in de zoveel tijd mag ik werken Ik moet niet... ik ben namelijk 100% afgekeurd, dus ik mag...
En als ik dan ga werken, dan betekent dat meestal dat ik 'les' mag geven.

Eén van de klussen die ik het vaakst doe op dit moment, is het les geven aan GZ psychologen in opleiding over herstel en herstel ondersteunende zorg bij mensen met 'ernstige psychiatrische aandoeningen'.
Breek me de bek overigens niet open over die laatste term, want daar kan ik een heel ander epistel over schrijven, maar nu wil ik het over iets anders hebben. Misschien iets voor later...

Iedere keer loop ik tegen een aantal dezelfde dingen aan en die wil ik hier eens bespreken.

De studenten in deze groepen hebben eigenlijk al steevast commentaar dat ze mijn les moeten volgen (er is aanwezigheidsplicht, die overigens niet door mij bedacht is). Hun verweer: "we hebben al een les over herstel gehad" en dat klopt want tegenwoordig zit er nog een dagdeel specifiek over herstel in dit blok, dus ja, dit is het tweede dagdeel met (enige) overlap. Als je bedenkt dat deze opleiding meerdere jaren duurt (als ik me niet vergis) , dan vind ik dat het onderwerp herstel er vrij karig van afkomt.

Ik vraag dan altijd zo nonchalant mogelijk: "ok, ik hoor je. En hoeveel dagdelen heb je inmiddels over psychose of persoonlijkheidsstoornissen gehad?" Vaak krijg ik dan als antwoord dat dat geen goede vergelijking is, omdat dát onderdeel van hun beroep is en herstel niet. En dat is dan doorgaans weer het moment dat mijn schoenen uitvallen.
Hoe kun je, als psycholoog, beweren dat herstel niks met jouw beroep te maken heeft? Wat ben je dan aan het doen? Wat is het doel van al die 'interventies' die je met mensen uitvoert???
Kortom, oftewel mijn collega die die andere les over 'wat herstel is' heeft zijn/haar werk niet goed gedaan, oftewel er is nog heel veel werk aan de winkel.  En ik denk niet dat het aan het eerste punt ligt.

Een ander iets dat ik steevast terug hoor (of erger nog: terug lees in de schriftelijke evaluatie die ik achteraf toe gestuurd krijg, omdat mensen het in het evaluatierondje in de les niet zeggen), is dat ervaringsdeskundigen (ik in dit geval) altijd zo negatief zijn over de GGZ. En ja... ik vrees dat dat klopt, de meeste ervaringsdeskundigen zijn heel kritisch over de GGZ en dat wordt heel vaak als negatief gezien en vooral (als persoonlijke aanval) gevoeld, denk ik.

Ik moet dan altijd stiekem een beetje lachen want ik krijg/kreeg met regelmaat de wind van voren van collega ervaringsdeskundigen dat ik zo positief ben over de GGZ, niet kritisch genoeg. Dus ik probeer dan altijd maar te denken: wees maar blij dat mijn collega's hier niet stonden, want die hadden je alle hoeken van de GGZ kamer laten zien.

Maar ik snap het wel....
Alleen denk ik dat deze mensen vergeten dat door het verschil in rollen er altijd sprake van een verschillende kijk op zaken is.
Er is geen gelijkwaardigheid, de een is namelijk hulpVRAGER en de ander hulpGEVER. En dit gegeven zorgt al dat er sprake is van ongelijkheid.
De studenten in de groep vinden meestal dat zij het hartstikke goed doen en dat de ervaringsdeskundigen die zo negatief zijn, dus eigenlijk gewoon 'zeuren', of 'te kritisch zijn'.

En ik snap het, als ik aan de gevende kant zou zitten, dan zou ik het ook erg moeilijk vinden om toe te geven, of zelfs maar te willen accepteren, dat datgene dat ik geef niet altijd even goed ontvangen wordt....

Maar laat ik het dan eens zó proberen uit te leggen.
Stel je beste vriend is jarig en je bent uitgenodigd voor een feestje. Je hebt er zin in en duikt de stad in om het perfecte cadeau voor je vriend te vinden. Je zoekt en zoekt, wikt en weegt en je zoekt heel zorgvuldig het perfecte cadeau uit. Je besteedt er veel zorg en aandacht aan, pakt het prachtig in en vol overtuiging dat dit hét perfecte cadeau is en vol trots dat je dit gevonden hebt, ga je op pad naar het feestje.
Daar aangekomen overhandig je jouw 'perfecte cadeau'. En dan kunnen er een aantal dingen gebeuren:
1) je vriend is net zo enthousiast  als jij en ziet dit ook als het perfecte cadeau.
2) je vriend vindt het wel aardig maar is niet zo enthousiast als jij
3) je vriend vindt het HELEMAAL NIKS

Kortom, of je het perfecte cadeau voor je vriend gevonden hebt, ligt niet in jouw macht.

En dat is dus, in mijn ogen, ook wat er bij patiënten/cliënten/klanten/ gasten/ mensen in zorg (of noem maar een term) gebeurt. Uiteraard is de hulpverlener heel tevreden over de zorg (het cadeau) die hij aanbiedt en is hij ervan overtuigd dat hij het op de best mogelijke manier geboden heeft. (Als dat namelijk niet het geval zou zijn, dan mag je je achter de oren krabben of je (nog) wel in het juiste beroep zit.)
Maar de ontvangende mens kan de hulp die je aanbiedt heel anders zien en ervaren dan jij doet. Kan het zelfs als schadelijk/slecht ervaren, zonder dat jij dat zo bedoeld hebt.

En natuurlijk gaan wij, de ontvangende kant, er écht wel vanuit dat de gevende kant het beste met ons voor heeft en het goed bedoelt. Maar dat neemt niet weg dat het niet altijd zo uitpakt.

Moraal van het verhaal: Hulpverlening is als het geven van een cadeau. Je kunt er nog zoveel aandacht en zorg aan besteden en er zelf nóg zo tevreden over zijn. Uiteindelijk is het de ontvanger die bepaalt of iets een succes is of niet.

afbeelding: internet

ps: voor de duidelijkheid... Deze mensen zijn al psycholoog en ook in die functie werkzaam, maar zijn zich als het ware aan het 'specialiseren' (en ik geef toe dat dit ongetwijfeld een kromme uitleg is)